سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
74
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
مطالعهء آثارش ، وسعت و دقت نظر و نيز بينش سياسى و شاهپرستى او بهطور شگفتآورى روشن مىشود . آيين اكبرى مجموعهاى از اطلاعات باارزش دربارهء امور انتظامى ، دفترى ، تاريخى و فرهنگى است . وى به اخلاق و فلسفه علاقهء خاصى داشت و براى مطالعه اوقات زيادى صرف مىكرد و از مشيران خاص پادشاه بود ، ولى جهانگير شاه ( پسر اكبر شاه ) از دشمنان او به شمار مىرفت . در سال 1011 ه ق مطابق 1602 م هنگامى كه جهانگير شاه سر به طغيان گذاشت ، اكبر شاه ، ابو الفضل را از جنگ دكن به دربار به حضور طلبيد . ابو الفضل به قصد حضور در حال برگشت بود كه رئيس قبيلهء بنديله راجپوت ، راجه ببر سنگهديو راه را بر او بست و به فاصلهء سه كيلومترى گواميار او را به قتل رسانيد . سر او را براى جهانگير فرستاد و جسدش را در محل انترى به خاك سپردند ( دائرةالمعارف اسلامى دانشگاه پنجاب ) اين حادثه در روز جمعه 4 ربيع الاول سال 1011 ه ق برابر با 22 اوت 1602 م اتفاق افتاد . فرزند او عبد الرحمن خان بعد از پدرش به مقاماتى دستيافت و حاكم ايالت بهار شد . وى در سال 1613 م درگذشت . افراد معتبر و موثق آگره به من گفتند كه وى شيعه بود و فرزندان او در آگره زندگى مىكردند و هماكنون اين خاندان در پاكستان به سر مىبرند . تصانيف او عبارتند از : 1 - اكبرنامه ، ( تاريخ عهد اكبرى ، چاپى ) 2 - آيين اكبرى ( تاريخ فرهنگى و قضايى ، چاپى ) 3 - عيار دانش ، ( خلاصهء انوار سهيلى ، تأليف سال 996 ه ق ، چاپى ) 4 - ديباچه رزمنامه ، مقدمهء ترجمهء فارسى مهابهارت ( 995 ه ق ) 5 - انجيل ، ترجمهء فارسى انجيل ( 986 ه ق ) 6 - مناجات ، اشعار فارسى ( 993 ه ق ) از طرف فصلنامهء هند قرون وسطايى علىگره به چاپ رسيده است . 7 - مكاتبات علامى ( سال 1015 ه ق ) كه به نامههاى ابو الفضل ، انشاء ابو الفضل و مكاتبات علامى مشهور است و مدتهاست تدريس مىشود . فرزندان او عبارتند از : 1 - ابو الفيض فيضى ( 954 - 1004 ه ق ) . 2 - شيخ ابو الفضل ( 958 - 1011 ه ق ) . 3 - شيخ ابو البركات ( 960 - 1016 ه ق ) . 4 - ابو الخير ( 967 ه ق - ؟ ) و چند فرزند ذكور ديگر . . .